دلیل واقعی بحران امنیت شغلی در دنیای فناوری چیست؟

بر اساس داده‌های پلتفرم TrueUp، از ابتدای سال جاری میلادی تاکنون حدود ۱۵۰ هزار نفر در ۳۶۳ شرکت فناوری کار خود را از دست داده‌اند. این آمار نشان‌دهنده‌ی اخراج روزانه ۹۷۴ نفر است که سرعت آن ۴۴ درصد نسبت به سال گذشته افزایش یافته است. اگرچه هوش مصنوعی برای سومین ماه متوالی به‌عنوان دلیل اصلی این تعدیل نیروها اعلام شده، اما تردیدها درباره‌ی صحت این ادعا رو به افزایش است. برای مثال، جک دورسی پس از اخراج نیمی از کارمندان شرکت Block، ابتدا ادعا کرد که هوش مصنوعی مسیرهای جدیدی برای پیشبرد کارها ایجاد کرده است، اما بعدتر اعتراف کرد که دلیل اصلی، استخدام‌های بی‌رویه‌ی دوران پاندمی بوده است. مارک اندریسن (Marc Andreessen)، سرمایه‌گذار مطرح، هوش مصنوعی را صرفاً یک «بهانه‌ی طلایی» برای پوشاندن سوءمدیریت‌ها می‌داند و معتقد است که بیشتر شرکت‌های بزرگ بین ۲۵ تا ۷۵ درصد نیروی مازاد دارند.

تقابل اصلی زمانی شکل می‌گیرد که هم‌زمان با اخراج ده‌ها هزار کارمند، گروه کوچکی از افرادِ درون‌سازمانی (Insiders) در حوزه‌ی هوش مصنوعی در حال دستیابی به ثروت‌های نجومی هستند. عرضه‌ی اولیه‌ی (IPO) شرکت Cerebras Systems با ارزش‌گذاری ۶۷ میلیارد دلاری، بنیان‌گذاران آن را یک‌شبه میلیاردر کرد. از سوی دیگر، ورود SpaceX به بازار عمومی با ارزش ۲.۱ تریلیون دلاری، ایلان ماسک را به نخستین تریلیونر جهان تبدیل کرد. شرکت‌هایی نظیر OpenAI و Anthropic نیز با ارزش‌گذاری‌های تریلیون دلاری در مسیر ارائه‌ی عمومی سهام قرار دارند. این شکاف در رفتار مدیران ارشد نیز مشهود است؛ مارک زاکربرگ تنها دو ماه پیش از اخراج هشت هزار نفر از کارمندان Meta، یک عمارت ۱۷۰ میلیون دلاری در میامی خریداری کرد و رکورد گران‌ترین معامله‌ی مسکن این منطقه را شکست.

این ثروت‌آفرینیِ بی‌سابقه در شرایطی رخ می‌دهد که فشارهای اقتصادی بر طبقه‌ی متوسط به بالاترین حد خود رسیده است. افزایش حق بیمه، رشد ۲۸ درصدی قیمت مسکن از سال ۲۰۲۰ و دو برابر شدن نرخ بهره‌ی وام‌های مسکن، باعث شده تا طبق نظرسنجی‌های اخیر، ۷۶ درصد از شهروندان آمریکایی هزینه‌های زندگی را بزرگ‌ترین دغدغه‌ی اقتصادی خود بدانند. ترکیب تورم سنگین با از دست دادن شغل به بهانه‌ی توسعه‌ی فناوری، پتانسیل ایجاد بحران‌های اجتماعی گسترده را دارد و اقتصاددانان دلایل واقعیِ این احتیاطِ سازمانی را نه هوش مصنوعی، بلکه مواردی چون تعرفه‌های تجاری و عدم قطعیت‌های اقتصادی می‌دانند.

اگر پیامِ بحران مالی ۲۰۰۸ این بود که «ما بانک‌ها را نجات می‌دهیم در حالی که شما شغل و خانه‌تان را از دست می‌دهید»، پیامِ امروز می‌تواند این باشد که «ما با همان فناوریِ جایگزینِ شما، ثروتمندتر از همیشه می‌شویم.»

تحلیلگران هشدار می‌دهند که تداوم این مسیر می‌تواند به اعتراضاتی حتی گسترده‌تر از جنبش وال‌استریت (Occupy Wall Street) منجر شود. شرکت‌هایی مانند Block، Atlassian و Cloudflare شاهد رشد ارزش سهام خود پس از مرتبط کردنِ اخراج‌ها به هوش مصنوعی بوده‌اند و به نظر می‌رسد این استراتژی در بازارهای مالی جواب داده است. با این حال، مدیران این شرکت‌ها باید ارزیابی کنند که آیا ثروت‌اندوزی از طریق فناوری و هم‌زمان مقصر جلوه دادنِ همان ابزار برای بی‌کاریِ گسترده، تصویر عمومی و پیامی است که می‌خواهند به جامعه و کارمندانِ اخراج‌شده‌ی خود مخابره کنند یا خیر.